Oorlog

Geplaatst op door

Het heeft even geduurd maar dan heb je ook wat. Eindelijk is bij het Rudolf Steiner Verlag de langverwachte herdruk verschenen van de ‘Zeitgeschichtliche Betrachtungen’ van Rudolf Steiner (oorspronkelijk GA 173 en 174, nu GA 173 a-c). Het gaat hierbij om 24 voordrachten, gehouden in Dornach tussen 4 december 1916 en 30 januari 1917, midden in de Eerste Wereldoorlog dus. Daarin bespreekt hij uitgebreid de politieke en militaire gebeurtenissen van die dagen én hun voorgeschiedenis.
In Dornach werd in die tijd, voorzover mogelijk, doorgewerkt aan het Eerste Goetheanum, door mensen uit 17 verschillende landen. Die waren natuurlijk allemaal op hun eigen manier betrokken bij de historische gebeurtenissen van die dagen. Het is dan ook begrijpelijk dat na de eerste voordracht van 4 december, die oorspronkelijk als losse voordracht bedoeld was, Rudolf Steiner werd verzocht dit actuele thema voort te zetten. Iets wat hij graag deed, omdat hij het belangrijk vond dat mensen tot een gezond oordeel over deze gebeurtenissen zouden komen. Dat leidde tot de langste voordrachtenreeks die Steiner ooit hield, die slechts tot een einde kwam, omdat Steiner voor voordrachten naar Duitsland moest vertrekken.
Maar het is ook begrijpelijk, dat deze voordrachten aanleiding gaven tot verhitte gesprekken ’s avonds na afloop, tot en met verwijten van politieke partijdigheid aan het adres van Steiner. Deze verzocht de leden ter voorkoming van dit soort gedoe bij herhaling om de voordrachten niet mee te schrijven. Desondanks kwamen er notities en samenvattingen in omloop. De voordrachten waren uitdrukkelijk niet bedoeld als politieke voordrachten, in de zin van: partijkiezend, maar waren bedoeld als impuls tot objectieve oordeelsvorming over de oorlog en zijn achtergronden. Maar niet alle aanwezigen slaagden er in zich dit te blijven realiseren.

Voor ons in Nederland, ‘neutraal’ gebleven, lijkt de 1e Wereldoorlog misschien ver weg en lang geleden. Bij ons staat de 2e veel meer op de voorgrond. In de ons omringende landen ligt dat anders. En terecht. Het krachtenspel dat leidde tot 1914-1918 en bepalend was voor de politieke en economische verhoudingen na afloop, en dat door Rudolf Steiner in deze voordrachten concreet en uitvoerig wordt geschetst, speelt in onze tijd nog altijd een heel grote rol. Uiteraard wijst Steiner ook steeds weer op de meer geestelijke occulte achtergronden van het nationalisme en materialisme en van de wereldpolitiek.

Over zowel de inhoud van de voordrachten als over hun editie-geschiedenis zou nog veel te vertellen zijn, maar dat ga ik nu niet doen. Wel moet gezegd worden, dat de redacteuren, onder aanvoering van Alexander Lüscher, een geweldig karwei hebben geklaard. Dat blijkt al uit de volgende kwantitatieve feiten:

  • alle voordrachten zijn grondig doorgezien en vergeleken met het beschikbare materiaal 
  • er is een inleiding van zo’n 70 pagina’s, verdeeld over de 3 delen
  • deel 3 bevat een verzameling uitvoerige bijlagen met documentatie: o.a. Steiners notities, politieke en militaire stukken en teksten uit die jaren
  • de Hinweise achterin zijn enorm uitgebreid, bijv. om de huidige lezer meer feitelijke context te geven en bronnen van citaten te vermelden
  • er zijn een 10-tal losse kaarten bijgevoegd, zowel door Rudolf Steiner getekende en genoemde kaarten als weergaves van de toen wisselende politieke en militaire invloedssferen. 

Rudolf Steiner: Zeitgeschichtliche Betrachtungen
Gesamtausgabe 173
a. Wege zu einer objektiven Urteilsbildung. 628 p. (Hinweise vanaf p. 269)
b. Das Karma der Unwahrhaftigkeit 522 p. (Hinweise vanaf p. 295)
c. Die Wirklichkeit okkulter Impulse 638 p. (Aanhangsels vanaf p. 257; Hinweise vanaf p. 493)
Dornach : Rudolf Steiner Verlag, 2010
ISBN 978-3-7274-1731-3
€ 130,00

Herman Boswijk 

Boeken en kasten

Geplaatst op door

Dit stukje gaat over kasten. Maar eerst iets over boeken, schoolboeken om precies te zijn. Zoals we al meldden in onze laatste Nieuwsbrief, is er een eind gekomen aan onze activiteiten op het schoolboekenfront. Het idee van de politiek om de schoolboeken ‘gratis’ te maken, heeft er toe geleid dat er nu op deze ‘markt’ volgens mij nog maar twee kramen te vinden zijn, één grote en één hele grote, in plaats van een aantal grote en vele kleine, zoals voorheen.
Het zal wel weer goed bedoeld zijn geweest, maar zoals bekend is de weg naar de hel geplaveid met goede bedoelingen. Voor ons komt het neer op een strop van enkele duizenden euro’s.
Het afgelopen jaar was in dit opzicht een beetje een overgangsjaar, waarin nog niet precies duidelijk was hoe één en ander zou gaan lopen. De Haagse Vrije School heeft toen nog zijn nieuw opgezette boekenfonds via ons gevuld. Dat leverde een éénmalige meevaller op. En dat brengt me op de kasten.

Tot voor kort werd de wand links achterin de winkel in beslag genomen door een kast en hangmappen met reproducties, met daarvoor een tafel met kinderboeken. Deze ietwat rommelige hoek was aan een opknapbeurt toe, vonden we. En door de meevaller was dat nu mogelijk.
Onze lokale timmerman Olaf Klerks heeft voor ons een prachtige nieuwe kast gemaakt, waarin nu de kinderboeken een mooie plek hebben gekregen. Voor de reproducties heeft hij een handige kleine verrijdbare kast gemaakt.

Herman Boswijk

Bijen

Geplaatst op door

Bijen vormen een actueel onderwerp. En dan met name de sterfte onder bijenvolken die de laatste jaren dramatische vormen aanneemt. Michel Gastkemper schreef er de afgelopen dagen op zijn weblog al over, zie Docudrama en Oneindig.
Afgelopen week verscheen eindelijk de langverwachte heruitgave van de acht voordrachten die Rudolf Steiner najaar 1923 hield over de bijen voor de bouwvakkers die toen werkten aan het Goetheanum.

Nadat een mijnheer Müller een voordracht heeft gehouden over de bijenteelt maakt Rudolf Steiner in een reactie hierop de volgende inleidende opmerkingen:
“De zaak is deze – en de volgende keer zal ik daar mee verder gaan – dat men de honingwinning, al het werk, zelfs de werkprestatie van de werkbijen ontzaglijk kan opvoeren door de kunstmatige bijenteelt. Maar – en dat heeft meneer Müller ook al gemerkt – de zaak mag niet te rationeel en niet te zeer bedrijfsmatig worden aangepakt. Wij zullen de volgende keer wat dieper op de bijenteelt ingaan, en ontdekken dat datgene wat voor een korte tijd een buitengewoon gunstige maatregel is – dat wat er nú aan ten grondslag ligt – goed kan lijken, maar dat over een eeuw de hele bijenteelt verdwenen zal zijn als men uitsluitend kunstmatig geteelde bijen zou houden. Wij zullen eens nagaan waardoor dat, wat voor een korte periode buitengewoon gunstig werkt, zich zó kan ontwikkelen dat het in de loop der tijd ertoe leidt, dat de hele zaak toch afsterft. En wij zullen ook zien dat juist de bijenteelt buitengewoon interessant is, om alle geheimen van de natuur te leren kennen, en vooral hoe dat wat enerzijds heel vruchtbaar blijkt te zijn, anderzijds zelfs leidt tot het afsterven.
Zo kunnen de imkers wel erg verheugd zijn over de vlucht die de bijenteelt in korte tijd genomen heeft; maar deze vreugde zal geen honderd jaar duren.” Opmerkelijk!

De herziening van de vertaling en het nawoord zijn van Theo Georgiades (één van de intiatiefnemers van www.bdimkers.nl). In het nawoord is tevens een deel van een interview met Joseph Beuys over bijen opgenomen.

Rudolf Steiner: De bijen : Over het wezen van de bijen
Zeist : Christofoor, 2010. 197 p.
ISBN 978-90-6038-651-4
€ 19,90

Herman Boswijk

Anna Katharina Hahn, Kürzere Tage

Geplaatst op door

Anna Katharina Hahn heeft met haar veelgeprezen debuutroman “Kürzere Tage” heel precies beschreven hoe fout het kan gaan met de jonge mensen in een heel gewone woonwijk in Stuttgart, waar een keurige straat grenst aan een wat “mindere buurt”. Zij kruipt onder de huid van twee jonge moeders. Judith doet erg haar best in het gareel te passen door haar kinderen keurig volgens de antroposofische opvoedboeken groot te brengen, maar moet af en toe haar toevlucht tot pillen en drugs nemen om niet gek te worden. En Leonie komt om in haar schuldgevoel als werkende moeder. De levens van deze twee vrouwen worden afgezet tegen een aantal “nieuwkomers” en Hahn laat het aankomen op een gewelddadige botsing van culturen.
Beklemmend, goed geschreven. Terecht een groot succes in Duitsland.

Suhrkamp Verlag KG
ISBN 9783518420577
€ 11,60

Inge Ebbinge 

Liane Collot d’Herbois

Geplaatst op door
liane3

Liane Collot d’Herbois (1907-1999) is bij een breder antroposofisch publiek vooral bekend geworden door haar fraaie schilderijen in de zgn. sluiertechniek, waarvan u hiernaast een voorbeeldje ziet.
Daarnaast stond zij aan de wieg van een stroming in de schildertherapie. Het onderwijs in deze therapie aan kunstzinnige therapeuten wordt verzorgd door de Stichting Emerald in Den Haag. Andere verwante initiatieven zijn te vinden in o.a. Frankrijk, Australië en de VS.
Meer engelstalige informatie over één en ander vindt u hier en hier. Een duitstalige biografische schets vindt u hier.
Een reeks afbeeldingen van haar schilderijen kunt u bekijken bij Amselhof Kunstdrucke.

Het Zwitserse Raffael Verlag brengt jaarlijks een kalender uit met fraaie reproducties. Dit jaar zijn dat reproducties van Collot. Wij hebben nog een aantal exemplaren beschikbaar voor € 15,00; als kalender een beetje mosterd na de maaltijd, maar de afbeeldingen zijn tijdloos (helaas inmiddels volledig uitverkocht).
Bij Raffael Verlag verscheen ook een serie van 8 losse reproducties van haar werk, formaat 46×31 cm, à € 22,00.

lififa_heil_soz_therapie

Verder is er ook, bij Verlag der Kooperative Dürnau, een nieuw boek verschenen m.b.t. de schildertherapie: Licht, Finsternis und Farbe in Heilpädagogik und Sozialtherapie, onder redactie van Leonora Hambrecht. Het is het vijfde deel in een reeks kloeke boeken op A4-formaat, in paarse linnen band, met een gepeperde prijs, € 88,00. Een overzicht van eerdere titels:

  1. Liane Collot d’Herbois: Licht, Finsternis und Farbe in der Maltherapie 1. 262 Seiten. € 61,50. (Dit is het basiswerk, ook beschikbaar in het Engels)
  2. E. Leonora Hambrecht, Andreas Zucker: Licht, Finsternis und Farbe in der Maltherapie 2,1: Fallstudien aus der anthroposophischen Medizin. 176 p. € 43,20
  3. E. Leonora Hambrecht, Andreas Zucker: Diagnose und Therapie durch Licht, Finsternis und Farbe, Bd. 2,2: Diagnose und Therapie durch Licht, Finsternis und Farbe bei sexuellem Missbrauch und Multipler Sklerose. 248 p. € 83,50
  4. E. Leonora Hambrecht, Andreas Zucker: Licht, Finsternis und Farbe bei schizophrenen Störungen 2,3: Fallstudien aus der anthroposophischen Medizin. 256 p. € 83,50

Daarnaast verschenen Farbensphären (176 p. € 43,20; ook in het Nederlands, in twee delen: Licht, kleur en duisternis en Kleuren in de atmosfeer; en in het Engels: Colour), dat gaat over de kleuren tussen licht en duisternis en niet over therapie, en Liane Collot d’Herbois : Erinnerungen von Freunden und Schülern (144 p. € 43,20).

Om het verhaal volledig te maken wijs ik nog op drie andere publikaties.
Van Peter Selg verscheen in 2008 Liane Collot d’Herbois und Ita Wegman (Verlag am Goetheanum, 85 p. € 11,70).
Een nederlandstalige levensbeschrijving van de hand van Maurits In’t Veld verscheen in de bundel Kiemen voor een spirituele cultuur : Biografische schetsen van twaalf antroposofen in de 20e eeuw (Kamerling 2006, € 29,00).
Tenslotte schreven Janny Mager en Chantal Bernard (beiden actief in Parijs) Diagnostic and therapeutic elements in light-darkness-color; research on different types of depression (Rudolf Steiner College Press 2009, € 18,50).

Herman Boswijk

Signalering: Cisterciënsers

Geplaatst op door

Ekkehard Meffert
Die Zisterzienser und Bernhard von Clairvaux : Ihre spirituellen Impulse und die Verchristlichung der Erde
Verlag Engel, 2010. 360 p.
ISBN 978-3-927118-21-8
€ 59,50

Ekkehard Meffert (1940) schreef eerder interessante monografieën over Nicolaus Cusanus (filosoof/theoloog, 1401-1464), Carl Gustav Carus (arts en natuuronderzoeker, 1789-1869) en Mathilde Scholl (grande dame uit de begintijd van de antroposofie, 1868-1941).
In dit nieuwe boek beschrijft hij hoe hij, 18 jaar oud en werkend op een schapenfarm in Yorkshire, tijdens een wandeling stuit op de ruïnes van de cisterciënzer abdij Fountains Abbey. De betovering die hij hier ervoer leidde tot een levenslange belangstelling, die uiteindelijk tot dit boek heeft geleid.
De Cisterciënzer orde werd gesticht in 1098 in Citeaux/Bourgondië maar werd vooral bekend door de invloed van Bernard van Clairvaux (1090-1153). De stichting was een reactie op de vervlakking van het kloosterleven in de Franse Benedictijner kloosters, m.n. Cluny. Binnen een halve eeuw had de orde zich middels honderden kloosters verspreid over heel Europa, van Polen tot Ierland en van Zweden tot Zuid-Spanje. De nadruk in het werk (labora, naast het gebed, ora) lag vooral in het bewerken van de aarde.
Uit het voorwoord: “Der Zisterzienser-Orden ist zweifellos derjenige Orden, der die stärkste Erd- und Raumverbundenheit aufweist. Das gilt nicht nur für seinen räumlichen Ausbreitungsprozess, nicht nur für seine sorgfältig ausgewählten, spezifischen Klosterstandorte, nicht nur für die innere Raumorientierung der Klosteranlagen, sondern vor allem auch für seinen kolonisatorischen Umgang mit der Erde und ihren Lebenskräften.
An den von den Zisterziensern geschaffenen Standorten und Kulturlandschaften haben durch Jahrhunderte hindurch Mönche an der Erde gearbeitet, diese verwandelt, und sie haben dort gebetet. Es sind “sakrale Orte” geworden. […]
Ein übergeordnetes Motiv ist das Aufzeigen der besonderen Beziehung des Zisterzienser-Ordens zur elementarischen Welt, d.h. zur Erde, Wasser, Licht und Leben sowie deren Ordnungszusammenhänge wie z.B. Klang und Raumproportionen. Diese sind Ausdruck der Lebenskräfte der Erde selbst, denen die Zisterzienser durch ihre christliche Spiritualität verbunden sind.”
Meffert concentreert zich op de eerste anderhalve eeuw, de bloeitijd, waarin de oorspronkelijke impulsen nog duidelijk zijn. Naast de historische aspecten en de gestalten van de grondleggers Stephan Harding en Bernard van Clairvaux, gaat hij ook uitgebreid in op de verschillende aspecten (architektuur, geomantie) van de kloosterbouw. Het boek is verder rijk geïllustreerd met fraaie kleurenfoto’s. Alleen een register ontbreekt helaas.

Herman Boswijk